Բնագիտություն մաս 2

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Կենդանի օրգանիզմներին բնորոշ ի՞նչ ընդհանուր հատկություններ և հատկանիշներ կան: Բոլոր կենդանի օրգանիզմները կարող են աճել և զարգանալ:
  • Ինչո՞ւմն է շրջակա միջավայրի հետ կենդանի օրգանիզմների կապը: Բոլոր կենդանի օրգանիզմները գտնվում են մշտական փոխ­ազդեցության մեջ նրա հետ: 
  • Ի՞նչ է էկոլոգիան:
  • Միմյանց և շրջակա միջավայրի հետ կենդանի օրգանիզմների կապն ուսումնասիրող մարդը
  • Կարո՞ղ եք առաջարկել բույսերի կամ կենդանիների վրա միջա­վայրի պայմանների ազդեցության օրինակներ: ?

Կարդալ թեման․ մաս 2

Բնագիտություն 4/4/2022

Մթնոլորոտի խոնավությունը: Աշխարհագրական թաղանթի բոլոր ո­լորտներում, այդ թվում և՝ մթնոլորտում, միշտ ջուր կա: Մթնոլորտում ջուրն առաջանում է Երկրի մակերևույթի տարբեր մասերից կատարվող գոլոր­շացման շնորհիվ: Գոլորշացումը տեղի է ունենում ջրային ավազաններից, հողից, բույսե­րից և այլն: Այս պրոցեսն ընթանում է միշտ, բայց տարբեր չափով: Ինչքան տվյալ մակերևույթը շատ է տաքանում Արեգակից, այնքան գոլորշացումը  մեծ է:

Այսպիսով՝ ջերմաստիճանը բարձրանալիս ավելանում է օդում առկա ջրային գոլորշիների քանակը: Սակայն այդ քանակը  չի կարող անսահման մեծանալ: Յուրաքանչյուր ջերմաստիճանում գոյություն ունի գոլորշիների առավելագույն չափ:

Այն դեպքում, երբ օդում առկա գոլորշիների քանակը տվյալ ջերմաս­տիճանում հասնում է առավելագույնի և այլևս գոլորշիների նոր քանակ չի կարող ընդունել, գոլորշին համարում են հագեցած: Օդը գոլորշիներով հա­գենալուց հետո առաջանում են տեղումներ:

Ջրային գոլորշիներ պարունակող օդն անվանում են խոնավ: Օդը բնութագրում են բացարձակ և հարաբերական խոնավություններով։

Սակայն բացարձակ խոնավությունը դեռևս չի բնութագրում օդի չոր կամ խոնավ լինելու իրական չափը: Դա կախված է ջերմաստիճանից: Օդի խոնավությունը  առավել հստակ բնութագրվում է հարաբերական խոնավությամբ, որը ցույց է տալիս, թե տվյալ ջերմաստիճանում ջրային գոլորշին որքա՞ն է մոտ հագեցած լինելուն:

Հարաբերական խոնավությունը չափում են խոնավաչափ կոչվող սարքով: Առավել կիրառականը մազային խոնավաչափն է, որի աշխատանքը հիմնված է խոնավության նկատմամբ մազի զգայնության վրա. խոնավությունից մազը երկարում է, չորանալիս՝ կարճանում: Այդ փոփոխությունը հաղորդվում է սարքի սլաքին, որը ցույց կտա հարաբերական խոնավության համապա­տասխան արժեքը:

Մառախուղ և ամպեր: Երբ օդն սկսում է հագենալ ջրային գոլորշիներով, և ջերմաստիճանը նվազում է, մթնոլորտում գտնվող ջրային գոլորշիները խտանում են, ինչի հետևանքով առաջանում են մառախուղ և ամպ: Դրանք երկուսն էլ ջրի մանր կաթիլների կուտակում­ներ են. ամպը՝ Երկրի մակերևույթից բարձր շերտերում, իսկ մառախուղը՝ Երկրի մակերևույթին մոտ:

Մառախուղն առաջանում է ուշ երեկոյան կամ վաղ առավոտյան, երբ օդի ջերմաստիճանը կտրուկ նվազում է, ջրային գոլորշիները, սառչելով, այլևս չեն կարողանում բարձրանալ և կուտակվում են երկրամերձ շերտում:

Մեծ մասամբ մառախուղը ձևավորվում է ջրային ավազաններին մոտ: Երբեմն ձմռանը մառախուղներ դիտվում են նաև Երևանում:

Ամպերը տարբերակում են ըստ իրենց արտաքին տեսքի և բարձրութ­յան: Կան ամպերի տասնյակ տեսակներ, սակայն առանձնացնում են երեք հիմնական խումբ՝ կույտավոր (առաջացնում են տեղատարափ անձրև ու կարկուտ), շերտավոր (առաջացնում են մանրամաղ անձրև կամ ձյուն) և փետրավոր (տեղումներ չեն առաջացնում):

Ամպերը մեծ ազդեցություն են թողնում օդի ջերմաստիճանի ձևավորման վրա: Հատկապես ամռանը, ամպամած օրերին, ցերեկը ջերմաստի­ճանն ավելի ցածր է, քան անամպ օրերին, որովհետև ամպերը փակում են Արեգակի ճառագայթների ճանապարհը: Գիշերային ժամերին հակառակը՝ ամպամած օրերին ավելի տաք է, քանի որ ամպերը ծածկոցի դեր են կատարում՝ պահելով ցերեկային ժամերին Երկրի մակերևույթի ձեռք բե­րած ջերմությունը:

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Ե՞րբ է օդը համարվում ջրային գոլորշիներով հագեցած: Երբ արդեն ջրային մասը գոլորշանում է և այլևս չի գոլորշանում օդը լցնելու պատճառով։
  2. Ի՞նչ է օդի բացարձակ խոնավությունը: մշուշ
  3. Ի՞նչ է բնութագրում օդի հարաբերական խոնավությունը: գոլորշի
  4. Ի՞նչ է խոնավաչափը, ի՞նչ սկզբունքով է աշխատում: Մթնոլորտի խոնավությունն է չափում։
  5. Ի՞նչ տարբերություն կա ամպի ու մառախուղի միջև: ամպը ավելի թեթև գոլորշուտեսակ է և չհագեցած գոլորշու, իսկ մշուշը գոյանում է գոլորշու հագեցման ժամանակ։
  6. Թվարկեք և բնութագրեք ամպերի տեսակները:  կույտավոր (առաջացնում են տեղատարափ անձրև ու կարկուտ), շերտավոր (առաջացնում են մանրամաղ անձրև կամ ձյուն) և փետրավոր (տեղումներ չեն առաջացնում):

Բնագիտություն

Քամու բնութագրիչները: Քամու բնութագրիչներից կարևոր են քա­մու ուղղությունը, արագությունը և ուժը: Այս բնութագրիչները մարդու կյանքի և տնտեսական գործունեության համար ունեն կարևոր նշանա­կություն: Անհիշելի ժամանակներից մարդը կարողացել է զանազան մի­ջոցներով, օրինակ՝ ծովի ալիքներով, ծածանվող դրոշակով, ծխնելույզ­ների ծխի շեղման չափով, որոշել քամու ուղղությունը, արագությունը և ուժը:
Օդերևութաբանական կայաններում տեղադրված հողմացույց կոչվող սարքով որոշում են քամու ուղղությունը և ուժը: Ընդունված է քամին կոչել հորիզոնի այն կողմի անունով, որտեղից փչում է: Օրինակ՝ եթե քամին փչում է հարավից, ապա անվանում են հա­րավային քամի:
Քամու ուղղությունը որոշելու համար օգտվում ենք հողմացույցի շար­ժական սլաքից, որը քամու ազդեցությամբ ազատ պտտվում է: Սլաքը սուր ծայրով միշտ ուղղված է լինում քամու դեմ, այսինքն՝ դեպի հորիզոնի այն կողմը, որտեղից քամին փչում է:

Քամու ուժը կախված է իր արագությունից:  Քամու ուժը չափում են բալերով՝ 0-ից մինչև 12 բալ: Անհողմ եղանա­կին քամու ուժը  0 բալ է, իսկ եթե քամու ուժը  12 բալ է, ապա փոթորիկ է, որի ընթացքում ծառերն արմատախիլ են լինում, պոկվում են շենքերի տանիքները և այլն:
Քամու արագությունը որոշում են հողմաչափ կոչվող սարքով:
Քամու ուժի օգտագործումը: Հա­զարամյակներ շարունակ քամու ուժը մարդն օգտագործել է տարբեր նպա­տակներով՝ նավարկել է առագաստանավերով, կառուցել հողմաղացներ:
Քամու ուժի օգտագործման առա­ջին՝ պարզագույն միջոցը եղել է առագաստը, որի օգնությամբ մարդը  հազա­րամյակներ շարունակ օվկիանոսում փո­խադրել է բեռներ ու մարդկանց:
Քամու ուժով են աշխատել նաև հողմաղացները, որտեղ հատուկ պատ­րաստված թիակների օգնությամբ քամին պտտել է քարը և աղացել հացահատիկը:
Քամու ուժի օգտագործման ժամանակակից ձևերից են հողմաէլեկտրակայանները, որոնց միջոցով արտադրում են էլեկտրաէներգիա:
Ժամանակակից հողմաէլեկտրակայաններն աշխատում են քամու ցանկացած ուղղության և ուժգնության պայմաններում:
Երկրագնդի վրա քամու էներգիան համարվում է անսպառ: Ուստի հող­մաէլեկտրակայանների միջոցով էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը հա­մաշխարհային էներգետիկայի հեռանկարային ճյուղերից մեկն է:
Բացի այդ՝ հողմաէլեկտրակայանները չեն աղտոտում շրջակա միջավայրը և ավելի էժան ու արագ են կառուցվում:
Այսօր աշխարհի շատ երկրներում կան կառուցված բազմաթիվ հողմաէլեկտրակայաններ: Դրանք լայն տարածում ունեն հատկապես եվրո­պական երկրներում և ԱՄՆ-ում: Հայաստանում նույնպես կառուցվել են հողմաէլեկտրակայաններ:

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Ի՞նչ բնութագրիչներ ունի քամին: Քամու ուժը, արագությունը և ուղղությունը
  2. Ի՞նչ սարքով և ինչպե՞ս են որոշում քամու ուղղությունը: Հողմաչափ
  3. Ինչի՞ց է կախված քամու ուժը, ի՞նչ միավորով են չափում: քամու ուժը կախված է քամու արագությունից ՝ չափում են բալերով, 0-ից մինչև 12 բալ
  4. Ի՞նչ սարքով են չափում քամու արագությունը, ո՞րն է չափման միավորը: կմ/ժ, կմ/ր, կմ/վ և այլն
  5. Ի՞նչ նպատակներով է օգտագործվում քամու ուժը:Հիմնականում տարբեր, որից բավականին հնագույն տարբերակներից է առագաստները և հողմնաղացները, իսկ ժամանակակից են հողմնաէներգիակայանները։

Համեղ չրի, թթու լավաշի և քաղցր լավաշի բաղադրատոմսեր 👌😋🍯🥮🍥

Օշարակի նախապատրաստում. Մի կգ շաքարավազին ավելացնում ենք մի բաժակ ջուր ու եփում… Հենց եռա, ավելացնում ենք մի լավ պտղունց լիմոնի աղ կամ կիտրոնի մի քանի օղակաձև կտրած կտոր, խառնում ենք օշարակն ու լցնում նախապես մաքրված միրգը (3-4 կգ մրգին կհերիքի այս օշարակը…)…միրգը լցնելուց հետո օշարակը կդադարի եռալ. Հենց սկսի նորից եռալ, պարբերաբար տափակ որևէ խառնիչով վերից վար զգուշորեն խառնեք մրգերը, որ տակինները վեր բարձրանան, 2-3 րոպե էսպես եռացրեք ու անջատեք կրակը… Որևէ կափարիչով, կամ մեծ տափակ ամանով ծածակում եք երեսը էնպես, որ չրերը սեղմվեն, ջրից դուրս չմնան, էդ ամանի կամ կափարիչի վրա անպայման դնում եք ծանրոցներ…  Օշարակը կբարձրանա, կծածկի կափարիչը…. Մրգերը պետք է կափարիչով լավ աողմված լինեն… Չվախենաք, որքան ծանր լինի, այնքան լավ, չի ճզմվի, չի փչանա, նույնիսկ ամենափափուկ ծիրանները… Ես երեք լիտրանոց բանկաների մեջ տաք ջուր եմ լցնում, կափարիչով փակում ու օգտագործում որպես ծանրոց… Տաք ջուրը նրա համար է, որ բանկան եռման օշարակի հետ շփվելուց չպայթի…. Եթե միրգը լցրեցիք ու օշարակը միրգը չծածկեց, չվախենաք, հենց սկսի եռալ, մրգից հյութը դուրս կտա, օշարակը կշատանա ու կծածկի… Էսպես ծանրոցի տակ միրգը թողեք ամենաքիչը 3 ժամ. Ավել կարող եք թողնել, ավելի լավ, իսկ պակաս ցանկալի չէ… Ժամանակը լրանալուց հետո ծանրոցը հանեք, չրի հատիկները հանեք օշարակից, օշարակը եռացրեք, որ լավ եռա ու հատիկները նորից լցրեք մեջը, էլի մի քանի րոպե եռացրեք, էլի ծածկեք ու դրեք ծանրոցի տակ… Էլի թողեք ամենաքիչը երեք ժամ… Կրկնեք սա երրորդ անգամ, երբ երրորդ անգամ ծանրոցի տակից հանեք, շարեք սինիների մեջ ու դրեք որևէ հարմար տեղ. Կարող եք դնել արևի տակ, բայց իմացեք, որ գույնը բավականին կմգանա. Ես չորացնում եմ պատուհանի գոգին, օրական ամենաքիչը մեկ անգամ շուռ տվեք չիրը, որ հավասար չորանա, փայլը տեղը լինի… Մի բան էլ, եթե միրգը լավ եփված չլինի օշարակի մեջ, կախված մրգի տեսակից, վերջին անգամը թողեք երկար եռա… չափսերը տարբեր են, տարբեր ժամանակ է պահանջվում եփվելքւ համար… Լավ չեփված միրգը փայլուն չի լինի…. Եթե կեսը լավ է եփված, մի մասը’ վատ, ուրեմն օշարակից հանելիս ընտրեք պինդ մնացածները, նորից եռացրեք օշարակով ու նոր շարեք սինու վրա…. Մրգերի նախապատրաստում. Ծիրանի պինդ տեսակներից չիր պատրաստելու համար ծիրանները լվացրեք, կլպեք, լցրեք սոդայաջրի մեջ. (Մի դույլ սառը ջրին երկու բուռ սոդա)…. Սոդայաջուրն օգնում է, որ ծիրանները ամբողջական տեսքը պահպանեն, գույնը ևս այս տարբերակով ավելի գեղեցիկ է ստացվում. Նույն սկզբունքով, երբեմն սոդան կրով փոխարինելով’ պատրաստում են նաև ծիրանի մուրաբան . Մի ժամից հանեք, լվացրեք հոսող ջրի տակ, կորիզը հեռացրեք գրիչով կամ մատիտի ետնամասով էնպես, որ ծիրանը չբացվի… Ծիրանները սոդայաջրից հետո մի քիչ կմգանան, ոչինչ, օշարակի մեջ եռալուց կբացանա գույնը… Բոլորի կորիզները հանելուց հետո ծիրանները իմ նկարագրած ձևով լցրեք օշարակի մեջ ու ինչպես գրել եմ, եփեք երեք անգամ… Եթե եփելուց ծիրանները բացվեն, չվախենաք, վերջում սինիների մեջ դասավորելիս կտորները կպցրեք իրար ու նոր դրեք չորանալու.. Եղած շիրայի օգնությամբ դրանք շատ լավ կկպնեն իրար. Էս տարբերակով պինդ ծիրանը հնարավոր է ուշ եփվեն, վերջին անգամ եռացնելուց նայեք, եթե պինդ են մի 5 րոպե, նույնիսկ ավել լրացուցիչ եռացրեք օշարակի մեջ, նոր վրան ծանրոց դրեք…. Եթե ծիրանները շաատ պինդ չեն, կլպել չի լինի, ուղղակի մեջտեղից բացեք ու պատրաստեք էնպես, ինչպես նկարագրել ոմ, բայց առանց կեղևը մաքրելու… Եթե եփելիս կեղևը կզգաք, որ առանձնանում է, չվախենաք… Վերջում, երբ օշարակից հանեք, հանգիստ կարող եք կաշին ուղղել ու նոր դասավորել սինիների վրա, չորանալիս շիրայի օգնությամբ շատ լավ կկպնի… Նույն տարբերակով պատրաստում եմ նաև սև սալորի չիրը.. Միրգը լվանում եմ, փոքրիկ բարակ դանակի օգնությամբ հեռացնում կորիզբերը ու եփում էլի երեք անգամ, էլի ւչշադիր լինում, որ վերջում լավ եփվեն, բայց իհարկե, չլխկվեն.. Նույն էս տարբերակով եփում եմ նաև սև ու սպիտակ գիլասի, բալի չիրը… Տանձի չիրը (լուսանկարը’ մեկնաբանություններում է) պատրաստում եմ երկու տարբերակով . Մեծ տանձերը մեջտեղից երկու կես եմ անում ու պատրաստում մեզ արդեն ծանոթ տարբերակով, իսկ միջին ու փոքր չափսի տանձերը ամբողջական եմ թողնում, փորում եմ մեջը, հեռացնում կորիզները, ու պատրաստում ինչպես գրել եմ… Էս տարբերակով տանձի չիրը շատ հարմար է’ լցոնած մատուցելու համար. Լցոնում եմ մանրացված ընկույզ+մեղր խառնուրդով…. Չրերը չորացնում եմ ոչ մինչև վերջ.. Սինիների վրա դնում եմ սառցարանը, հենց քարացան, լցնեւմ եմ տոպրակներն ու պահում սառցարանում… Սառցարանից հանելուց հետո հրաշալի փայլը պահպանվում է ու նույնիսկ մի քիչ էլ ավելանում .. .

Թթու լավաշ.

Ծիրանից, սալորից, բալից, մորիից, խնձորից նույն կերպ ենք պատրաստում. Քիչ ջրով խաշում ենք միրգը, որ փափկի, լցնում ենք քամիչի մեջ, որ ավելորդ ջուրը գնա, հետո արդեն մանր մաղով քամում ենք, ստանում խիտ զանգված, եփում առանց շաքարավազի մինչև պնդանա… Սառեցնում ենք ու լցնում սինիների մեջ, դնում արևոտ տեղ…. Հենց տեսնեք երեսը լավ ամրացել է, զգուշորեն հանեք սինու վրայից ու պահեստավորեք… Եա սա ևս սառցարանում եմ պահում…

Քաղցր լավաշ.

Նույն տարբերակով պատրաստում եմ նաև քաղցր լավաշները… Շաքարավազն ավելացնում եմ միրգը քամելուց հետո միայն , ըստ ճաշակի. Հաշվի առեք, որքան շատ լինի շաքարավազը, այնքան դժվար ու երկարատև կչորանա լավաշը.. Բայց շաքարավազով լավաշները առավելություն ունեն. Դրանք թթու լավաշներից ավելի փափուկ են ստացվում…. Նաև ռուլետներ եմ պատրաստում. Միջուկը ցանկացած. Օրինակ’ ծիրանի կորիզ մանրացված +մեղր+դարչին… Կարող է լինել ընկույզ, նուշ, կամ բոլորը միասին խառնած… Պինդ մասսա պատրաստեք, մեղրն այնքան, որ ուղղակի շատ չոր չլինի.. Մեղրը շատ եղավ, կտրելուց ռուլետը ձևը չի պահի… Նախորդ տարի կոբի մուրաբայի հյութով էի պատրաստել..պակաս մեղր չէր.  

Աղբյուր shabat.am կայքից 🍊🍒🍓

Բնագիտության հաշվետվություն

https://lminasyan.school.blog/category/%d5%a2%d5%b6%d5%a1%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6-2/

https://lminasyan.school.blog/category/%d5%a2%d5%b6%d5%a1%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6/

https://lminasyan.school.blog/category/%d5%a2%d5%b6%d5%a1%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6/%d5%a2%d5%b6%d5%a1%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/

Մասնակցել եմ բոլոր ֆլեշմոբներին 🙂

2️⃣3️⃣-2️⃣4️⃣ Բնագիտության առաջադրանքների պատասխաններ📖

Հարցեր և առաջադրանքներ

1.Ի՞նչ ուժերի ազդեցությամբ է ձևավորվում Երկրի մակերևույթը:

ներծին արտածին ուժերի ազդեցությամբ։
2.Որո՞նք են Երկրի մակերևույթի հիմնական ձևերը: Ի՞նչ է հարթա­վայրը:

Երկրի մակերևույթն ամենուրեք նույն ձևը չունի։ նրա վրա կան շատ հարթավայրեր, լեռներ, բլուրներ, ձորեր ու խորն անդունդներ։ Իսկ հարթավայրը հարթ տեղամասերն են ՝ առանց լեֆռների , բլուրների և այլն։
3.Ի՞նչ են ցույց տալիս բացարձակ և հարաբերական բարձրություն­ները:

Ցամաքի վրա որևէ կետի բարձրությունը ծովի (օվկիանոսի) մակար­դակից կոչվում է բացարձակ բարձրություն: Իսկ երկու կետերի բացարձակ բարձրությունների տարբերությունը կոչվում է հարաբերական բարձրություն:
4.Հարթավայրերն ըստ ծագման ի՞նչ տեսակների են լինում։

հրաբխային, լեռների քայքայման արդյունքում, ծովի հատակի բարձացման արդյունքում և խոշոր գետերի հոսքի արդյունքում բերված տիղմի, գլաքարի ավազի և այլ նյութերի կուտակման միջոցով։
5.Հարթավայրերն ըստ բացարձակ բարձրության ի՞նչ տեսակների են լինում:

դաշտավայր, բարձրավայր, սարահարթ և ցածրավայր


1.Ի՞նչ է հրաբուխը և ինչպե՞ս է առաջանում:

Հրաբուխը առաջանում է մագմայի ժայթքման միջոցով։ Երկրի ընդերքի նյութերի ժայթքման արդյունք։
2.Ի՞նչ կառուցվածք ունի հրաբուխը:

Փոշու և ծխի ամպ, խառնարան, լավա, մղանցք, մագմա
3.Հրաբխի ի՞նչ տեսակներ գիտեք:

Քնած , հրաբուխ, գործող հրաբուխ և հանգած հրաբուխ
4.Ի՞նչ առանձնահատկություններ ունեն ստորջրյա հրաբուխները:

Առաջացնել գեյզերներ և ցունամիներ։
5. Ի՞նչ է ցեխային հրաբուխը:

Նավթի, ցեծի և տիղմի ժայթքում։

Քարտեզ, հատակագիծ մասշտաբ

ք

Երկրագնդի և նրա առանձին մասերի ուսումնասիրման բազմաթիվ եղանակներ կան:
Երկրի մակերևույթն ուսումնասիրում են նաև նկարով, օդալուսանկարով     (ինքնաթիռից     նկարված): Տիեզերքից արված լուսանկարներով, հատակագծերով ու քարտեզներով: Այս եղանակներն իրարից խիստ տարբերվում են: Ի տարբերություն մյուսների հատակագծերն ու քարտեզները ցույց են տալիս, թե տեղանքում ինչ օբյեկտներ կան, ինչպիսին է դրանց փոխադարձ դիրքը, որքան է հեռավորությունները միմյանցից և այլն:

Հատակագիծը տեղանքի փոքր հատվածի մանրամասն գծապատկերն է որոշակի մասշտաբով և պայմանական նշաններով:
Օրինակ,  ձեր բնակավայրի հատակագծում կարող եք գտնել ձեր դպրոցը, մշակութային կառույցները, մարզադպրոցները, փողոցը և տունը: Երևանում և ՀՀ շատ քաղաքների ավտոկանգառներում կան փոքրիկ շինություններ, որտեղ տեղադրված է տվալ քաղաքի հատակագիծը:
Սակայն մեծ տարածքները,  ամբողջ երկրագունդը, մայրցամաքները, հարթավայրերը կամ լեռնաշղթաները, մանրամասն պատկերել հնարավոր չէ: Այդ դեպքում պատկերում են միայն խոշոր և կարևոր օբյեկտները: Այդպիսի պատկերը քարտեզն է:
Քարտեզն ամբողջ երկրագնդի կամ նրա առանձին խոշոր մասերի փոքրացված և ընդհանրացված պատկերն է, որոշակի մասշտաբով և պայմանական նշաններով:
Պարզ է, որ հատակագծի կամ քարտեզի վրա տարածքներն իրենց իրական չափերով հնարավոր չէ պատկերել: Դրանք պատկերվում են փոքրացված չափերով, իսկ թե քանի անգամ է փոքրացված (տասը, հազար, միլիոն), ցույց է տալիս տվալ քարտեզի կամ հատակագծի մասշտաբը:
Այսպիսով, մասշտաբը ցույց է տալիս, թե հատակագծի կամ քարտեզի վրա պատկերված տարածքը քանի անգամ է փոքրացված իրական չափերից:
Եթե քարտեզի վրա գրված է 1:1 000 000, դա նշանակում է, որ այդ քարտեզի վրա պատկերված 1 սմ հեռավորությամբ երկու կետերի իրական հեռավորությունը 1000000 սմ (10 կմ) է:
Իսկ ինչպե՞ս կարող ենք օգտվելով քարտեզի մասշտաբից, հաշվել որևէ երկու կետերի հեռավորությունը: Չափում ենք քարտեզի կամ հատակագծի վրա այդ կետերի հեռավորությունը և այն բազմապատկում մասշտաբով:
Բոլոր հատակագծերն ու քարտեզներն ունեն ոչ միայն մասշտաբ, այլև հատուկ պայմանական նշաններ, որոնք օգտագործվում են ճահիճ, անտառ, ավազային անապատ, օգտակար հանածոյի հանքավայր, երկաթուղի, քաղաք և այլ օբյեկտներ պատկերելու համար: Պայմանական նշանները հանդիսանում են հատակագծերը և քարտեզները ընթերցելու, դրանց բովանդակությունը հասկանալու բանալին:
Հատակագծերի պայմանական նշանների տեսքը և ձևը հիշեցնում են պատկերվող առարկաները և դրանց բնորոշ գծերը:
Կան գծային պայմանական նշաններ, որոնցով պատկերում են գետերը, երկաթուղիները, սահմանները:

Հարցեր

  1. Ի՞նչ է քարտեզը:

Քարտեզն ամբողջ երկրագնդի կամ նրա առանձին խոշոր մասերի փոքրացված և ընդանրացված պատկերն է։

  1. Ի՞նչ է հատակագիծը:

Հտակագիծը ավելի փոքր տարածքի հստակեցված գծապատկերն է , որը արտահայտվում է մասշտաբով և պյմանական նշաններով։

  1. Ի՞նչ է ցույց տալիս մասշտաբը:

Տվյալ տարածքի փոքրացված չափերը։

Բնագիտություն

Սյունակում լրացրեք տանը, դպրոցում, բակում հանդիպող ձեզ ծանոթ մարմինները և նյութերը՝

ՄարմիններՆյութեր
 աթոռ քար
 մատիտ փայտ

Հարց 2

Թվարկե՛ք երկու  նյութ, որոնցից  կարելի է պատրաստել բաժակ, քանոն :

բաժակ պատրաստելու համար հարկավոր է ՝

Կավ կամ ապակի ։

քանոն բատրաստելու համար հարկավոր է ՝

պլասմասսա կամ փայտ։

Հարց  3

Թվարկե՛ք երեք առարկա, որոնք  կարելի է ապակուց պատրաստել:

բաժակ

լամպ

ծաղկաման

Բնագիտություն

Բնությունն ամբողջ նյութական աշխարհն է: Այն բաղկացած է կենդանի և անկենդան բաղա­դրիչներից: Բույսերը և բոլոր կենդանի օրգանիզմնե­րը՝ ներառյալ մարդը, կենդանի բնության մարմիններ են: Արեգակը, մոլորակները, աստղերը, քարը, գրիչը, քանոնը և այլն անկենդան բնության մարմիններ են։

Ի տարբերություն մյուս կենդանիների՝ մարդն օժտված է բանականությամբ և բնության բարիքնե­րը կարողանում է տնօրինել ըստ իր նպատակների։ Այդ պատճառով բնության վերաբերյալ գիտելիքնե­րը մեծ դեր ունեն մարդու կյանքում՝ առաջին հերթին բնությունը պահպանելու նպատակով: Բնությունը ուսումնասիրվում է տարբեր գիտությունների կողմից: Բնությունն ուսումնասիրող գիտությունների խումբը կոչվում է բնագիտություն:

Բնության մեջ մշտապես կատարվում են բազմապի­սի փոփոխություններ: Երկնքում իր դիրքն է փոխում Լուսինը, կայծակն է փայլատակում, անձրև է տեղում, երբեմն անձրևից հետո ծիածանն է հայտնվում, հա­տակին թափված ջուրն է գոլորշանում, ժանգոտում է երկաթե մեխը: Այս փոփոխությունները բնության երևույթներ են:

Բնության յուրաքանչյուր երևույթ ունի իր առաջաց­ման պատճառները և առաջացնում է իր հետևանքնե­րը: Օրինակ՝ ցերեկվա և գիշերվա հերթափոխության պատճառը Երկրի պտույտն է իր առանցքի շուրջ, իսկ տարվա եղանակների փոփոխությունները հետևանք են Արեգակի նկատմամբ Երկրի դիրքի փոփոխության: Մարմինների ցած ընկնելու պատճառը Երկրի ձգողու­թյունն է: Քամու առաջացման պատճառներից է օդի անհավասարաչափ տաքացումը: Օդի ջերմաստի­ճանի իջնելու պատճառով ձմռանը ջուրը սառչում է: Գարնանը ձնհալը օդի ջերմաստիճանի բարձրանալու հետևանք է: Այս օրինակները միաժամանակ հաստա­տում են, որ բնության երևույթները փոխադարձաբար կապված են:

Ուսումնասիրելով «Բնագի­տություն» առարկան՝ դուք պատկերացում կկազմեք բնության զանազան երևույթների և դրանց առաջաց­ման պատճառների մասին, կարևոր տեղեկություններ կստանաք Տիեզերքի, Երկրի կառուցվածքի, բուսա­կան և կենդանական աշխարհների, մթնոլորտի, ջրո­լորտի և այլնի վերաբերյալ:

Առաջադրանքներ

Լուսիկ Ագուլեցու տուն թանգարան

Ասեմ որ Լուսիկ Ագուլեցին մեր բարեկամն է։ Նա հայտնի է եղել նրանով, որ նա մինչև կյանքի վերջ կրել է հին հայկական տարազ։ Ագուլեցին պահպանել է հին ոսկեղենն ու արծաթեղենը՝ օրինակ վզնոց, ճակատնոց թևնոց , իսկ եթե այն չպահպանվեր , այն կձուլվեր և կփչանար։ Ագուլեցին պահել է այն օրորոցը որը նա տվել էր իր Թուրք հարևանուհուն , իսկ հարևանուհին վաճառել է , բախտի բերմամբ Լուսիկ Ագուլեցին տեսել է և ստիպված գնել է , որպեսզի չկորցնի մանկական հարստությունը։ Լուսիկ Ագուլեցին պատրաստել է տիկնիկներ ՝ օրինակ, հացի աստվածուհին , գրողը, սև աչքը, ժուկով ժամանակովը, ակլատիզը, ուտիսը, չխոսկան աղջիկը, բերքի աստվածուհին, կաղանդ պապը , մեկթիզը և իլիկ տատը։

հացի աստվածուհի- Առաջինը նա է թխել հացը, իսկ ով չեր կարողանում հաց թխել նա իր ձերքի գավազանով հարվածում է նրան։

գրող և սևաչք- մարդիկ սևաչքին ասել են այն մարդու մասին ով իրենց վնասել կամ վիրավորել է , հետո հայտնում գրողին, որպեսզի նա վնասի տվյալ մարդուն < դեղինը- ոչ արյունոտ վերքեր, կարմիր – արյունոտ վերքեր , սև- մահ։

ժուկով ժամանակով- նա գիշերն ու ցերեկն է բերում <սպիտակ, սև> , լինում է որ սպիտակ կանաչ , դա նշանակում է գարուն , ձմեռ։

չխոսկան աղջիկը – Նրան դնում էին զամբյուղի մեջ և բերում հարսի մոտ , ով դեռ տնային պայմաններին սովոր չի և խնդիրներ կան, հարսը նրան ասում է ողջ խնդիրները , իսկ չխոսկան աղջիկը չի թույլ տալիս տարածել խնդիրը << նա չխոսկան է և չի տարածում խնդիրը >>

բերքի աստավծուհի- բերքի աստվածուհին այնպես է անում , որ ծառը պտուղ տա։

կաղանդ պապ- ձմեռ պապ

մեկթիզ- Նա ունի մե՜ծ մորուք , << նա մեկ թիզ է , մորուքը յոթ թիզ։

իլիկ տատ – Նա կյանքի տերն է ։ Նա երբ մարդու թելը կտրում է , մարդ մահանում է ։